Halvetiyye nedir?
Halvetiyye, adını halvetten — kulun dünyevî meşgalelerden sıyrılıp yalnız başına zikir ve murakabe ile Rabbine yönelmesinden — alan bir tasavvuf yoludur. Sözlükte “bir kimseyle yalnız kalmak” demek olan halvet, tasavvufta ruhun her türlü gaileden uzak durarak Hakk'a ulaşması mânasında kullanılır.
Yolun mensupları, mürşidin nezâretinde belirli sürelerle halvete girer; kalbi mâsivâdan arındırmayı ve nefsin mertebelerini bir bir aşmayı esas alır.
Pîrleri
Tarîkatın ilk pîri Ömer el-Halvetî (ö. 800/1397-98), pîr-i sânîsi ise Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî'dir (ö. 869/1464-65). Başlangıçta İran coğrafyasında kurulan yol, bu iki zâtın müridleri vasıtasıyla Anadolu'da büyük rağbet gördü.
Usûlü
Halvetîliğin en belirgin iki alâmeti cehrî zikir (sesli zikir) ve halvettir. Buna, ayakta ve halka hâlinde dönerek yapılan devrân eklenir. Sâlik, esmâ-i seb'a denilen yedi ismi sırasıyla çeker; her isim nefsin bir mertebesine karşılık gelir.
İstanbul'a gelişi
Halvetîlik İstanbul'a fetihten sonra, özellikle II. Bayezid devrinde girdi. Cemâl-i Halvetî (Çelebi Halife), Koca Mustafa Paşa'nın kurduğu dergâha tayin edilerek yolun payitahttaki ilk büyük merkezini kurdu. Ondan sonra posta oturan Sünbül Sinân Efendi ile Halvetîlik, İstanbul'da kendi kolunu doğuracak kadar kökleşti.
Kolları
Halvetiyye tarih boyunca o kadar çok kola ayrılmıştır ki kaynaklarda “tarîkatlar ağacının en çok dallanan gövdesi” olarak anılır. Cemâliyye, Ahmediyye, Rûşeniyye ve Şemsiyye başlıca ana kollardır. Sünbüliyye ise Cemâliyye'den doğmuş, fakat yalnız Halvetiyye tarihi bakımından değil, İstanbul tarihi bakımından da bir ilki temsil eder: şehirde kurulan ilk tarîkattır.