Kuruluşu
Sünbüliyye, Halvetiyye'nin Cemâliyye kolundan doğan ve Sünbül Sinân Efendi'ye (ö. 1529) nisbet edilen tarîkattır. Sünbül Efendi'nin 1494'te Koca Mustafa Paşa Dergâhı'nda şeyhi Cemâl-i Halvetî'nin yerine posta oturup irşada başlamasıyla teşekkül sürecine girmiş; onun otuz beş yıllık meşihatinde âdâb ve erkânı belirginleşerek müstakil bir tarîkat hâline gelmiştir.
İstanbul'da kurulan ilk tarîkat
Sünbüliyye'nin husûsiyeti, yalnız Halvetiyye'nin bir kolu olması değildir. Payitahtta faaliyet gösteren tarîkatların hepsi şehre dışarıdan gelmiştir; Sünbüliyye ise doğrudan İstanbul'da kurulmuş ilk tarîkattır. Bu yönüyle şehrin tasavvuf tarihinde müstesna bir yeri vardır.
Âdâb ve erkân
Sünbülîlikte esas, Halvetî usûlünün devamıdır: cehrî zikir, halvet ve devrân. Sâlik yedi mertebeyi esmâ-i seb'a ile kat eder. Menâkıb-ı Sünbüliyye gibi metinler, tarîkatın usûlünü göstermek ve “derviş ve sâliklerin bilmesi gereken hususları” anlatmak için kaleme alınmıştır.
Yayılışı
Tarîkat, Sünbül Efendi'nin halifeleri eliyle Anadolu'da Kütahya, Amasya, Manisa ve Kastamonu gibi şehirlerde faaliyet göstermiş; Merkez Efendi ve sonraki halkalar vasıtasıyla Balkanlar'a ulaşmıştır. Merkezi daima İstanbul'daki âsitâne olmuştur.
Edebiyatı
Sünbüliyye, etrafında kayda değer bir edebiyat doğurmuştur: menâkıbnâmeler, silsilenâmeler, dîvânçeler ve nutuk şerhleri. Sünbül Efendi'nin kendi nutukları üzerine asırlar sonra bile şerhler yazılmıştır. Bkz. Sünbülî şairler ve şiirleri ve şerhleri.