Künye
- Asıl adı
- Yûsuf Sinân (Sinânüddin Yûsuf b. Ali)
- Lakabı
- Sünbül Sinân, Sünbül Efendi
- Nisbesi
- el-Amâsî, el-Merzifonî
- Doğumu
- 1452 (h. 856), Merzifon
- Vefatı
- Muharrem 936 / Eylül 1529, İstanbul
- Şeyhi
- Cemâl-i Halvetî (Çelebi Halife)
- Yolu
- Halvetiyye → Cemâliyye → Sünbüliyye (pîri)
- Kabri
- Koca Mustafa Paşa'daki dergâhının hazîresi (bugünkü Sünbül Efendi Camii avlusundaki türbesi)
Doğumu ve tahsili
Sünbül Efendi 1452'de (h. 856) Merzifon'da dünyaya geldi. Kaynaklarda hem el-Amâsî hem el-Merzifonî nisbeleriyle anılması, Amasya'ya bağlı Merzifon'da doğup ilk tahsilini bu çevrede yapmasındandır. Devrin usûlünce önce memleketinde okudu, ardından İstanbul'a gelerek medrese tahsilini tamamladı.
İstanbul'daki hocası, devrin tanınmış âlimlerinden Efdalzâde Hamîdüddin Efendi'dir. Sünbül Efendi'nin ilmiye kökenli oluşu, sonraki yıllarda tasavvufî meselelerde takındığı tavrı da belirleyecektir: devrân tartışmasında tekke dilinden değil, doğrudan fıkıh usûlünün diliyle konuşacaktır.
Yola girişi
Medrese tahsilinin ardından tasavvuf yoluna girdi ve Halvetiyye'nin Cemâliyye kolunun pîri Cemâl-i Halvetî'ye (Çelebi Halife, ö. 899/1494) intisap etti. “Sünbül” lakabını da ona şeyhi vermiştir. Seyr ü sülûkunu tamamladıktan sonra halife sıfatıyla Mısır'a gönderildi; dönüşünde şeyhinin kızıyla evlenerek ailesine dâmât oldu.
Posta oturuşu
Cemâl-i Halvetî 1494'te hac yolunda vefat etti. Vasiyeti gereği, Koca Mustafa Paşa'daki dergâhın meşihati Sünbül Efendi'ye geçti. Bu dergâh, II. Bayezid'in sadrazamlarından Koca Mustafa Paşa'nın 1486'da bir Bizans manastır kilisesini camiye çevirip yanına tekke, medrese ve imaret eklemesiyle kurulmuştu; padişahın hürmet ettiği Cemâl-i Halvetî'ye tahsis edilmişti. Sünbül Efendi'nin meşihatiyle burası Sünbüliyye'nin âsitânesi hâline geldi.
Meşihati
1494'ten 1529'a kadar süren otuz beş yıllık meşihati, Sünbüliyye'nin müstakil bir tarîkat olarak teşekkül ettiği dönemdir. II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanûnî Sultan Süleyman devirlerini idrak etti. Cuma günleri Ayasofya ve Fâtih camilerinde vaaz verir, vaazın ardından dervişleriyle birlikte Halvetî devrânı icra ederdi. Kürsüdeki bu görünürlük, devrânın meşrûiyeti tartışmasını doğrudan onun üzerine çekti.
Vefatı
Muharrem 936 / Eylül 1529'da İstanbul'da vefat etti. Cenaze namazını Fâtih Camii'nde devrin şeyhülislâmı Kemalpaşazâde kıldırdı — bu, ilmiye ile tekke arasındaki gerilimin sanıldığı kadar keskin olmadığının da işaretidir. Dergâhının hazîresine defnedildi; türbesi bugün İstanbul'un en çok ziyaret edilen mekânlarından biridir.
Halifeleri
Âsitânede pek çok halife yetiştirdi. En tanınmışı, kendisinden sonra posta oturan ve Sünbüliyye'yi Anadolu ile Balkanlar'a taşıyan dâmâdı Merkez Efendi'dir (Musluhiddin Mûsâ, ö. 959/1552). Halifeleri eliyle tarîkat Kütahya, Amasya, Manisa ve Kastamonu gibi şehirlerde, ardından Rumeli'nde faaliyet göstermiştir. Ayrıntı için postnişînler ve silsile sayfalarına bakınız.