Hazîre

Sünbül Efendi'nin türbesini çevreleyen hazîre, dört asır boyunca Sünbülî meşâyihinin, dergâh mensuplarının ve semt sakinlerinin medfeni oldu. Mezar taşları yalnız birer kayıt değil; Türk tezyinat ve hüsn-i hat sanatının açık havada duran örnekleridir.

Aşağıda hazîredeki şahideler tarih sırasıyla verilmiştir. Her kayıtta taşın tarihi (hicrî/mîlâdî), hattın türü, varsa hattatı ve başlık biçimi ile kitâbe metni yer alır.

Hazîrede neler var?

Kitâbesi okunabilen 451 şahide kataloglanmıştır; şahidesi bulunmayan, süsü ve yazısı olmayan yahut okunamayacak kadar tahrip olmuş mezarlar bunun dışındadır. Bu şahidelerin 188'i kadınlara, 258'i erkeklere aittir; beşinin cinsiyeti tespit edilememiştir.

Hazîrede beş mezar tipi bulunur: etrafı çevrili ortası açık mezarlar; yalnız şahidesi olanlar; dikdörtgen prizma biçiminde üzeri kapaklı lâhitler; üstü toprak olanlar; ve yerden az yükseltilmiş pehle mezarlar. Kapaklı tiplerin ortasındaki oyuklar toprakla temas ettiğinde üzerlerinde bitki yetişmesine imkân verir.

Başlıklar ne söyler?

Başlık yalnız bir kıyafet değil, makam ve mevki işaretidir. Erkek şahidelerinde ya kişinin mesleğine ait bir başlık ya da mensup olduğu tarîkatın serpuşu bulunur — hazîrede sünbülî başlıklı taşlar da vardır. 3 Mart 1829'da devlet memurlarına fes mecburiyeti gelince mezar taşlarında da kavuğun yerini yavaş yavaş fes aldı; bu tarihten sonra dolama destarlı sarık yahut tarîkat başlığı işletenler, dinî bir kimliği veya görevi olanlarla sınırlı kaldı.

Hat

Hazîrede üç yazı türü kullanılmıştır: celî sülüs, celî ta'lîk ve celî rik'a. Rik'a son dönemlerde kullanılmaya başlamış, kimi zaman celî sülüs kitâbelerin alt kısmında, kimi zaman müstakil olarak yer almıştır. Hem sülüste hem ta'lîkte kimi kitâbelerde mâil (eğilimli) yazı görülür; mâil yazı ta'lîke iyi bir estetik verirken sülüse aynı etkiyi vermez. Her üç türün tarihî gelişimi bu hazîreden takip edilebilir.